ban-header-logo2.jpg
zaawansowane opcje wyszukiwania
                       
podatki 2020.jpg
Wtorek, 22.10.2013
DRUKUJ
POWRÓT
Rypin dawniej
Pozostałe w galerii
obrazek
Główną osią miasta na linii północ-południe była ulica (dziś Kościuszki/Gdańska), stanowiąca zapewne dawny trakt komunikacyjny, prowadząca od mostu na Rypienicy do dzisiejszego Placu Sienkiewicza. Zamykały ją dwie bramy: pierwsza nieznana bliżej od strony rzeczki, blokująca skutecznie wjazd do miasta, oraz brama Sierpecka stojąca do grudnia 1939 roku na dzisiejszym placu Sienkiewicza. Brama Sierpecka wzniesiona na początku XIV wieku, została rozebrana w grudniu 1939 roku na polecenie władz okupacyjnych przez miejscowych Żydów, którzy byli wykorzystywani do wszelkich prac porządkowych. Wzniesiono ją w stylu gotyckim, na planie kwadratu, z dwoma ostrołukowymi przejazdami. W nich zostały umieszczone prowadnice bron oraz mechanizm podnoszenia zwodzonego przejazdu. Zbudowana w typowym dla tego okresu dziejowego gotyku, co zresztą potwierdzają zachowane fotografie z widocznym wątkiem gotyckim zastosowanym przy konstrukcji murów. Mury bramy zostały wzmocnione dwoma szkarpami po bokach. Wjazd do miasta przez ową bramę prowadził najpierw przez zwodzony most, przerzucony nad fosą, którą napełniała zapewne woda. Układ tychże fos zaznaczony został jeszcze na pruskim planie regulacyjnym z 1799 roku. W górnej kondygnacji, nad otworami bramnymi znajdowały się niewielkie ostrołukowe okienka. Wizerunek bramy przekazały nam akwarele z 1841 roku, ilustracja w Tygodniku Ilustrowanym oraz liczne zdjęcia nieznanych autorów z okresu przedwojennego.
obrazek
Zbudowana w 1900 roku przez władze carskie na tzw. Wydmuchowie jako kościół parafii prawosławnej. Budowniczym był naczelnik powiatu rypińskiego. Cerkiew mogła pomieścić nawet 850 wiernych. Inwestycja ta pochłonęła kwotę 23 000 rubli, które wydatkowano na wzniesienie budynku na planie prostokąta, na cokole. Nad częścią ołtarzową wzniesiono okazałą, żebrowaną, ośmioboczną kopułą zwieńczoną cebulastą latarenką ze złotym krzyżem. Podstawę kopuły stanowił ośmioboczny cokół dekorowany niewielkimi oknami triforyjnymi. Nad wejściem wzniesiono smukłą dzwonnicę, której podstawę stanowiły arkadowo zakończone okna. Bezpośrednio nad głównymi drzwiami wejściowymi, ujętymi dwiema masywnymi kolumnami, umieszono obraz Matki Boskiej Częstochowskiej swoisty symbol ekumenizmu, dar autorstwa malarki Wysockiej. Okna boczne nawy i kopuły przepruto arkadowymi oknami ujętymi ozdobnymi opaskami. Każde wejście dekorowały ozdobne portale. Wnętrze ozdobił wykonany przez mistrza Bejma z Płocka dębowy, złocony ikonostas, za którego wykonanie zapłacono 950 rubli. Z kolei 575 rubli kosztowały ikony sprowadzone z zakładu „Sidorski i Spółka” z dalekiego Sankt Petersburga. W 1932 roku cerkiew ta służyła także parafii katolickiej św. Trójcy, której własny kościół był w tym czasie remontowany. Jak wynika z zachowanej ikonografii był to okazały budynek, wzniesiony na wzgórzu górującym nad dzisiejszym placem Sienkiewicza. Pierwotnie wzniesiony na odsłoniętym polu, potem otoczony parkiem, ze okazałymi schodami prowadzącymi przed drzwi główne. Po opuszczeniu Rypina przez wojska rosyjskie cerkiew przestała być użytkowana. Od 1919 roku pełniła funkcję kościoła polskiego garnizonu, potem szkolnego. Władze miasta chciały przeznaczyć budynek na szkołę, teatr, dom ludowy lub bibliotekę. W 1930 roku ze względu na remont kościoła św. Trójcy przeniesiono tu życie parafialne. W 1935 roku informowano, że cerkiew jest już zrujnowana. Po rozbiórce w 1937 roku, na miejscu cerkwi powstało kino, które jednak nie zdążyło rozpocząć swej działalności do początku II wojny światowej. Cegły z rozebranej budowli posłużyły do budowy rzeźni miejskiej. Po II wojnie wzgórze cerkiewne zostało zniwelowane a na nowym miejscu wzniesiony został okazały budynek bankowy.
obrazek
obrazek
obrazek
W 1941 roku okupant niemiecki rozebrał drewniany kościół św. Ducha wraz ze znajdującą się przy nim kaplicą grobową. Świątynię tą zbudowano krótko po połowie XIV wieku z inicjatywy dwóch zakonników o imionach Wolemar (Wollemar) i Piotr. Zlokalizowano go poza murami miejskimi w dzielnicy zwanej Piaski, realizując inwestycję po 1349 i uposażając dwa lata późnej. W związku z dużą odległością pomiędzy Starym a Nowym Rypinem utrudniała posługę miechowitów w nowym ośrodku miejskim. Powstała także potrzeba budowy nowego szpitala, ten w Starym Rypinie zaczął tracić na znaczeniu. W 1347 roku książę Władysław za pośrednictwem Elżbiety Węgierskiej starał się w Rzymie o przywileje dla Bożogrobców w Nowym Rypinie. Właśnie w 1349 roku otrzymali oni ziemię pod Nowym Rypinem i mogli rozpocząć budowę szpitala. W 1352 roku zostali uposażeni dodatkowo w młyn wodny. Kościół ten pod koniec XVI wieku znajdował sie w złym stanie technicznym, szczególnie jego posadzka. Nie najlepiej prezentowało się też wyposażenie, brakowało odpowiednich ornatów, brakowało ampułek i odpowiedniego kielicha. Podobnie jak kościół św. Trójcy padł ofiarą zniszczeń dokonanych przez Szwedów podczas pierwszego potopu szwedzkiego. Szkody poniósł zarówno sam kościół jak i szpital, będące jak to zazwyczaj bywało, niszczone z powodu swego zbyt bliskiego położenia względem murów miejskich. Zapewne wtedy kościół pozostawał w ruinie, a miechowici służyli jako proboszczowie w kościele św. Trójcy. Dopiero w II poł. XVII wieku zaczęto planować odbudowy świątyni. Dokonano tego około 1685 roku, wznosząc drewniany kościół z ceglaną posadzką, na ścianach umieszczono malowane zacheuszki, wystawiono ołtarze, ambonę, w kopułce zawieszono dzwon. Niestety nie uporządkowano cmentarza, na który mieszczanie wyganiali bydło. Niestety kościół wkrótce spłonął. Dnia 30 kwietnia 1715 roku konsekrowano następną świątynię zbudowaną tym razem przez ks. kan. Cyryla Lenarskiego. Konsekracji kościoła wraz z stojącą obok dzwonnicą dokonał biskup płocki Ludwik Załuski. Wewnątrz ustawiono trzy ołtarze (św. Ducha, św. Józefa i św. Antoniego), podłogę prezbiterium ułożono z desek, w nawie z cegieł. W 1763 roku kościół odnotowano jako kryty drewnianymi dachówkami, z kopułką z zawieszonym weń dzwonem. W ołtarzu głównym, w części środkowej znalazło się malowane i częściowo złocone wyobrażenie Najświętszej Marii Panny, powyżej św. Jana Ewangelisty i św. Trójcy fundacji ks. Franciszka Narcyza Niklewicza. Drugim ołtarzem był ołtarz św. Antoniego Padewskiego oraz ołtarz św. Anny z wizerunkami NMP i Jezusa. Prócz tego wzniesiono niewielki chór (nie było na nim instrumentu organowego) oraz drewnianą ambonkę. W zakrystii zanotowano obraz św. Katarzyny oraz krucyfiks. W 1777 roku świątynia została na nowo pokryta dranicami przez ks. kan. Kędzierskiego i ozdobiona małą wieżyczką pośrodku. Wzniesiono kościół drewniany, o konstrukcji zrębowej, kryjąc ją dachem z okapem. Nad niższym w stosunku do nawy prezbiterium umieszczona została sygnaturka w formie niewielkiej, czterobocznej latarenki. Do wnętrza prowadziły dwa wejścia, jedno umieszczone w ścianie zachodniej nawy głównej, drugie od strony zakrystii. Na łuku tęczowym umieszczona została Grupa Ukrzyżowania. Opis ten odpowiada świątyni zbudowanej na początku XIX wieku, bowiem jaku już wiadomo, zarówno najstarsza świątynia drewniana jak i zbudowana w latach 1711-1713 spłonęła. Pokryta gontem w 1815 roku świątynia zawaliła się niestety w 1823 roku. W tym samym jednak roku Rafał Wietrzykowski z zakonu Bożogrobców podjął się odbudowy kościoła, który po zakończeniu prac został poświęcony przez pomocniczego bp płockiego ks. Konstantego Plejewskiego. Do drewnianej nawy świątyni z dostawionym doń także drewnianym prezbiterium, prowadziło jedno wejście od frontu, drugie od szczytu zakrystii, którą wydzielono ścianą za ołtarzem głównym (zapewne była to ściana lektoryjna, a za ołtarzem, jak w wielu kościołach zakonnych istniało osobne lektorium). Na belce tęczowej ustawiono przeniesione z pierwszego kościoła (a więc zapewne jeszcze gotyckie w formie) rzeźby Ukrzyżowanego i Marii Magdaleny oraz zamieszczono inskrypcję informującą o jego poświęceniu w 1823 roku przez wspomnianego bp. Plejewskiego: „Ecclesiam hanc anno 1823 aedeficatam de novo obtenta facultate et Rev. Constantino Plejewski Sufraganeo Nominato archidiacono et officiali Generali Plocenski benedixi die decima mensis Septembris anno ejusdem”.
obrazek
W roku 1917 Rada Miasta Rypina wywalczyła zgodę u władz pruskich na budowę pierwszej elektrowni miejskiej. W tym celu pobudowano parterowy budynek vis a vis kościoła Świętej Trójcy. Jednakże nie zaspokoiło to wszystkich potrzeb rozwijającego się miasta, ponadto praca lokomobil parowych napędzających prądnice stanowiła poważne zagrożenie dla sąsiednich budynków, stąd już w 1925 roku podjęto decyzje o budowie nowej elektrowni miejskiej. Opustoszały w ten sposób budynek zmodernizowano, podnosząc go o jedno piętro z prawie płaskim dachem, przeznaczając go na potrzeby Magistratu. Front budynku zyskał bardzo ozdobne wejście z podcieniem ujętym dwiema doryckimi kolumnami, z półkolistym portalem nad wejściem. Portal ujęty ozdobną opaską z centralnie umieszczonym herbem miejskim. Całość elewacji frontowej zdobi schodkowate zwieńczenie, a na jej szczycie kula. Całość budynku otrzymała podobne zdobienia w postaci gzymsów. Od wschodniej strony dobudowana klatka schodowa na piętro.
obrazek
Dawny Hotel Polski państwa Szczotkowskich. Budynek z 1912 roku, zresztą data potwierdzona jest na na środku elewacji pomiędzy ryzalitami. Natomiast monogram właścicieli został ujęty podtrzymującymi go dwoma lwami. Obiekt dawniej pełnił funkcję hotelu, miejsca ważniejszych spotkań, rolę centrum życia organizacji pozarządowych, miejsca zebrań pełnił do momentu wybudowania Domu Katolickiego. Fasada tego niezwykłego dla Rypina obiektu łączy w sobie detale secesyjne i klasycystyczne zarazem. Na fasadę składają się - ryzalit środkowy z wejściem głównym, z dekoracyjnymi oknami zdobionymi reliktami witraży. Lico parteru zdobi rustykalne boniowanie. Okna obu pięter zostały wpisane w pełne arkady, krawędziach zdobionych ząbkowaniem. Osie boczne budynku stanowią balkony oparte na kutych konsolach, zdobione balustradą z orametem roślinnym.
obrazek
Najprawdopodobniej jeden z najstarszych murowanych obiektów w mieście. Zaznaczony już na planie pruskim z 1799 roku jako siedziba Pruskiej Faktorii Solnej - swoistego centrum logistycznego solą w państwie pruskim. Po pobycie wojsk napoleońskich w Rypinie przestał pełnić swoją pierwotną funkcję. Kolejno służył jako siedziba poczty. Obecnie pozbawiony swojej pierwotnej ozdobnej szaty w postaci gzymsów wydzielających piętra, opasek wokół okien i tralkowych balustrad oraz efektownego ganku. Prosta bryła budynku posadowiona na wysokim gładkim cokole.
obrazek
W 1900 roku w Rypinie wzniesiona została okazała, secesyjna w stylu synagoga żydowska, która stanęła na działce przy ul. Targowej (21 stycznia). Dnia 27 września 1939 roku została niestety podpalona przez okupujących miasto Niemców, uczyniono to wraz ze stojącym obok niej BethaMidraszem (szkoła, właściwie „dom nauki”, „dom poszukiwania”). Społeczność żydowska musiała zapłacić kontrybucję w wysokości 30 000 złotych, jako swoiste odszkodowanie za to, że sama podpaliła swoją synagogę (w czasie pożaru wojsko niemieckie otoczyło budynek i nie pozwoliło nikomu się do niego zbliżyć). Jak wynika z zachowanej ikonografii był to bardzo okazały budynek, którego czteroosiową fasadę dekorowały cztery pilastry, pomiędzy którymi umieszczone zostały wysokie okna zamknięte pełnymi arkadami. Całość zwieńczył ryzalitowo wysunięty szczyt. W jego polu znalazły się wizerunki dwóch lwów podtrzymujących wijącą się na końcach wstęgę, nad którą umieszczono Gwiazdę Dawida w okręgu. Na narożach budowli ustawiono plastyczne wazony. Do środka prowadziły wysokie, dwuskrzydłowe drzwi umieszczone z boku, po obu stronach fasady. We wnętrzu najważniejszym miejscem była bima z pulpitem do czytania i wykładu Tory. Za bimą, przy ścianie szczytowej, na podeście-podwyższeniu ustawiono ozdobną Aron ha-kodesz, szafę ołtarzową do przechowywania rodału ze zwojami Tory. Dekorowało ją ozdobne zwieńczenie, w polu, którego umieszczono zwoje Tory ujęte zapewne przez dwa lwy. Poniżej zawieszono zapewne ozdobną tkaninę zw. parochet, przesłaniającą miejsce przechowywania świętych zwojów. Na podwyższenie prowadziły schody po lewej i prawej stronie podestu, pomiędzy schodami ustawiono świecznik-menorę. Nad bimą zawieszono drugi ozdobny świecznik. Ścianę po lewej i prawej stronie szafy ołtarzowej przepruto dwoma wąskimi, wysokimi, prostokątnymi oknami, które od góry zakończono okrągłymi okienkami zdobionymi, podobnie jak okno nad szafą witrażami z Gwiazdą Dawida. Identyczne pod względem formy i dekoracji okna wykonano na ścianach bocznych synagogi. Oświetlały one dwie, okazałe empory (z dekoracyjnymi medalionami) dla kobiet oraz znajdujące się pod nimi rzędy ławek. Dodatkowe światło dawały w razie konieczności lampy podwieszone do sufitu empor. Kilka ławek ustawiono bezpośrednio przed bimą. Drugą, skromniejszą synagogą była niewielka synagoga drewniana, wzniesiona przy ul. Tylnej.
Wtorek, 22.10.2013
Marcin Żebrowski9Liczba wyświetleń: 12
DRUKUJ
POWRÓT