Azbest - trwały materiał, trudne dziedzictwo
Przez dziesięciolecia ceniono go za trwałość, odporność i niską cenę.
Dziś wiemy, że wyroby zawierające azbest muszą zostać bezpiecznie usunięte. Zgodnie z założeniami krajowego Programu proces ten powinien zakończyć się do końca 2032 roku.
Przez wiele lat azbest uchodził za niezwykle użyteczny surowiec. Był odporny na ogień, wysoką temperaturę, wilgoć i działanie wielu substancji chemicznych. Dzięki tym właściwościom znalazł szerokie zastosowanie w budownictwie i przemyśle. Produkowane z jego udziałem materiały mogły służyć przez dziesięciolecia. Właśnie ta trwałość sprawia, że skutki stosowania azbestu są widoczne do dziś.
Azbest, czyli właściwie co?
Azbest nie jest nazwą jednego konkretnego materiału budowlanego. To określenie grupy naturalnie występujących minerałów krzemianowych o charakterystycznej włóknistej strukturze. Ich włókna są wyjątkowo cienkie i trwałe.
Jego wykorzystanie na dużą skalę przyniósł rozwój przemysłu. W XX wieku stał się popularnym surowcem. Łączono go m.in. z cementem, otrzymując wytrzymałe wyroby azbestowo-cementowe.
Najbardziej znanym przykładem są płyty określane potocznie jako eternit. Azbest i eternit nie są jednak tym samym. Azbest to surowiec mineralny, natomiast eternit to nazwa kojarzona przede wszystkim z wyrobami azbestowo-cementowymi.
Azbest stosowano nie tylko na dachach. W starszych obiektach można go spotkać m.in. w płytach elewacyjnych, rurach, izolacjach, materiałach ogniochronnych czy elementach instalacji.
Dlaczego zrezygnowaliśmy z azbestu?
Wraz z rozwojem badań coraz więcej wiadomo było o zagrożeniach związanych z narażeniem na włókna azbestu. Ryzyko ich uwalniania wzrasta przede wszystkim wtedy, gdy materiał jest uszkodzony, kruszy się lub jest niewłaściwie obrabiany albo demontowany. Do powietrza mogą wówczas przedostawać się mikroskopijne włókna, które wraz z oddechem trafiają do układu oddechowego.
Wdychanie włókien azbestu stanowi zagrożenie dla zdrowia, a następstwa narażenia mogą ujawnić się dopiero po wielu latach. Dlatego tak ważne jest ograniczanie sytuacji, w których włókna mogą zostać uwolnione do powietrza. Wpływowi azbestu na zdrowie poświęcimy drugi artykuł cyklu.
W Polsce przełomowym momentem było uchwalenie 19 czerwca 1997 roku ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest. Rozpoczęła ona proces odchodzenia od ich produkcji, stosowania i obrotu.
Polska bez azbestu do 2032 roku
Pierwszy krajowy program dotyczący usuwania azbestu przyjęto w 2002 roku. Obecnie działania prowadzone są w ramach „Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata ”.
Program zakłada usunięcie i unieszkodliwienie wyrobów zawierających azbest, ograniczenie negatywnych skutków zdrowotnych związanych z jego obecnością oraz wyeliminowanie szkodliwego oddziaływania azbestu na środowisko. Zgodnie z jego założeniami wyroby zawierające azbest mają zostać usunięte i unieszkodliwione do końca 2032 roku.
Nie oznacza to, że właściciel starego dachu powinien sam przystępować do jego rozbiórki. Wyrobów zawierających azbest nie można traktować jak zwykłych materiałów remontowych. Nie należy ich łamać, ciąć, szlifować, wiercić w nich ani samodzielnie demontować. Naruszanie materiału może zwiększać ryzyko uwalniania włókien do powietrza.
Masz azbest? Pamiętaj o corocznej informacji
Obecność wyrobów zawierających azbest na nieruchomości wiąże się także z obowiązkami informacyjnymi. Informację za poprzedni rok kalendarzowy składa się corocznie do 31 stycznia.
Osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami przekazują ją właściwemu wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, natomiast pozostali wykorzystujący wyroby zawierające azbest - właściwemu marszałkowi województwa.
W informacji wskazuje się m.in. rodzaj, ilość i miejsce występowania wyrobów. Dane pomagają aktualizować ewidencję i planować działania związane z ich usuwaniem.
Szczegółowych informacji udzieli właściwy urząd gminy lub miasta.
2032 jest bliżej, niż się wydaje
Bezpieczne pozbycie się azbestu wymaga przygotowania. W przypadku pokrycia dachowego trzeba zaplanować prawidłowy demontaż, wykonanie nowego pokrycia oraz właściwe postępowanie z powstałymi odpadami.
Dlatego nie warto czekać do ostatnich lat realizacji Programu. Już teraz warto ustalić, jakie wyroby zawierające azbest znajdują się na nieruchomości, dopełnić obowiązków informacyjnych oraz sprawdzić w urzędzie gminy lub miasta możliwości ich usunięcia i ewentualnego wsparcia finansowego.
Źródłem dodatkowych informacji jest Baza Azbestowa - prowadzona przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii i służąca m.in. monitorowaniu realizacji Programu.
Problem przeszłości, zadanie na dziś
Problem azbestu dotyczy również województwa kujawsko - pomorskiego. Wyroby zawierające azbest nadal można spotkać na domach, garażach, budynkach gospodarczych i obiektach rolniczych. Skali problemu w naszym regionie, postępom w usuwaniu azbestu i wyzwaniom do 2032 roku poświęcimy osobny artykuł naszego cyklu.
Problemu azbestu nie należy odkładać na później. Najważniejsze są świadome działanie, odpowiednie przygotowanie oraz zaplanowanie jego bezpiecznego usunięcia.
Usunięcie azbestu jest konieczne - ważne, aby zrobić to bezpiecznie i odpowiedzialnie.
Jeśli na Twojej nieruchomości znajduje się azbest,
zgłoś to w gminie i zapytaj o możliwość dofinansowania jego usunięcia.
Jeśli nabór już się zakończył, zostaw kontakt.
Nie usuwaj azbestu samodzielnie!
Azbest – niewidoczne włókna, realne zagrożenie
Włókien azbestu nie zobaczymy gołym okiem ani nie wyczujemy ich obecności. Możemy jednak wdychać je wraz z powietrzem, a skutki narażenia mogą ujawnić się dopiero po wielu latach. Dlatego wiedza o tym, kiedy azbest staje się zagrożeniem i jak ograniczać narażenie, ma tak duże znaczenie dla naszego zdrowia.
Kiedy azbest staje się niebezpieczny?
Sama obecność wyrobu zawierającego azbest nie oznacza natychmiastowego zagrożenia.
Kluczowe znaczenie ma stan materiału oraz możliwość uwalniania włókien do powietrza.
Ryzyko wzrasta, gdy wyrób jest uszkodzony, popękany, zwietrzały lub zaczyna się kruszyć. Szczególnie niebezpieczne jest jego mechaniczne naruszanie - łamanie, cięcie, wiercenie, szlifowanie czy niewłaściwie prowadzony demontaż. Takie działania mogą powodować uwalnianie do otoczenia bardzo drobnych włókien. Dlatego wyrobów zawierających azbest nie należy samodzielnie demontować ani poddawać obróbce powodującej pylenie.
Dlaczego włókna azbestu są groźne?
Niebezpieczeństwo wynika przede wszystkim z właściwości samych włókien. Są mikroskopijne, bardzo cienkie i trwałe. Nie można ich zobaczyć gołym okiem ani wyczuć ich obecności - brak widocznego pyłu nie oznacza braku narażenia.
Wdychane włókna mogą przedostawać się do układu oddechowego, a najdrobniejsze z nich docierać głęboko do płuc. Część może pozostawać w tkankach przez wiele lat. Ich długotrwała obecność może prowadzić do przewlekłych reakcji zapalnych i włóknienia tkanek oraz uczestniczyć w procesach prowadzących do rozwoju nowotworów.
Choroby mogą ujawnić się po wielu latach
Jedną z charakterystycznych cech chorób związanych z narażeniem na azbest jest długi okres utajenia. Od kontaktu z włóknami do rozpoznania choroby mogą minąć dziesiątki lat. Dlatego skutki powszechnego stosowania azbestu w przeszłości pozostają problemem zdrowotnym również dzisiaj.
Nie ma wątpliwości co do rakotwórczego działania azbestu. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zalicza wszystkie jego formy do czynników rakotwórczych dla ludzi. Narażenie na włókna azbestu może prowadzić m.in. do azbestozy, czyli pylicy azbestowej związanej z włóknieniem płuc, oraz zwiększać ryzyko raka płuca i międzybłoniaka. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że azbest nadal stanowi istotny problem zdrowia publicznego, w tym w związku z narażeniem zawodowym.
Nie oznacza to, że każda osoba, która miała kontakt z azbestem, zachoruje. Ryzyko zależy m.in. od poziomu i czasu trwania narażenia oraz właściwości włókien. Najważniejszym sposobem ochrony zdrowia pozostaje więc zapobieganie ekspozycji.
Gdzie może dochodzić do narażenia?
Do uwalniania włókien może dochodzić przede wszystkim podczas prac naruszających strukturę materiałów zawierających azbest. Dotyczy to m.in. remontów, rozbiórek, wymiany starych pokryć dachowych oraz prac przy instalacjach i innych elementach budynków, w których zastosowano azbest.
Zagrożenie może pojawić się również podczas niewłaściwego sprzątania miejsca, w którym wcześniej uszkodzono materiał. Znaczenie ma więc nie tylko sam demontaż, ale cały sposób postępowania z wyrobami i powstałymi odpadami.
Problem ma również wymiar zawodowy. W przeszłości szczególnie narażeni byli m.in. pracownicy budownictwa, przemysłu stoczniowego oraz zakładów wykorzystujących azbest. Obecnie do narażenia może dochodzić przede wszystkim podczas remontów, rozbiórek, konserwacji starszych obiektów i usuwania materiałów zawierających azbest.
Azbest i palenie tytoniu – szczególnie niebezpieczne połączenie
W przypadku raka płuca szczególne znaczenie ma połączenie ekspozycji na azbest z paleniem tytoniu. U osób narażonych na azbest palenie dodatkowo zwiększa ryzyko rozwoju raka płuca.
Zagrożenie nie dotyczy tylko osób prowadzących prace
Niewłaściwe postępowanie z azbestem może powodować narażenie nie tylko osoby, która łamie, tnie czy demontuje płyty. Uwolnione włókna mogą przedostawać się do otoczenia i stwarzać ryzyko także dla innych osób znajdujących się w pobliżu. Dlatego podczas usuwania azbestu tak ważne są odpowiednie zabezpieczenie miejsca, metody ograniczające pylenie oraz właściwe postępowanie ze zdemontowanym materiałem i odpadami.
Najważniejsza jest profilaktyka
Choroby związane z azbestem mogą rozwijać się przez wiele lat, dlatego najskuteczniejszym działaniem jest zapobieganie narażeniu na jego włókna. Wyrobów, które mogą zawierać azbest, nie należy łamać, ciąć, wiercić, szlifować ani samodzielnie demontować.
Jeżeli materiał jest uszkodzony lub jego stan się pogarsza, należy ograniczyć możliwość jego dalszego naruszania i ustalić bezpieczny sposób postępowania. Informacji o zasadach usuwania azbestu i dostępnych lokalnie formach wsparcia można szukać w urzędzie gminy lub miasta właściwych ze względu na miejsce zamieszkania.
Problem dotyczy także mieszkańców województwa kujawsko-pomorskiego. Ich stopniowe i bezpieczne usuwanie to przede wszystkim sposób na ograniczanie ryzyka narażenia ludzi na niebezpieczne włókna w przyszłości.
Azbestu nie trzeba widzieć ani czuć, aby jego włókna mogły stanowić zagrożenie.
Dlatego najważniejsze są wiedza, ostrożność i zapobieganie narażeniu.
Jeśli na Twojej nieruchomości znajduje się azbest,
zgłoś to w gminie i zapytaj o możliwość dofinansowania jego usunięcia.
Jeśli nabór już się zakończył, zostaw kontakt.
Nie usuwaj azbestu samodzielnie!
W województwie kujawsko-pomorskim zinwentaryzowano dotychczas ponad 610 tys. ton wyrobów zawierających azbest
Według dotychczasowych danych w województwie kujawsko-pomorskim
zinwentaryzowano ponad 610 tys. ton wyrobów zawierających azbest. Część z nich została już bezpiecznie usunięta i unieszkodliwiona. Teraz ważne jest także dotarcie do właścicieli nieruchomości, na których azbest nadal może się znajdować, a nie został jeszcze zgłoszony lub zaplanowany do usunięcia. Temu służy prowadzona w regionie kampania edukacyjnoinformacyjna, która ma zwiększać wiedzę o obowiązkach, możliwościach wsparcia i zasadach bezpiecznego postępowania.
Przez lata azbest był powszechnie stosowany w budownictwie. Dziś wiadomo, że jego włókna mają działanie rakotwórcze, dlatego wyroby zawierające azbest powinny być sukcesywnie i bezpiecznie usuwane z dachów, elewacji i innych elementów starszych obiektów.
O azbeście rozmawiali w Toruniu
30 września 2026 roku w Toruniu odbyła się konferencja „Usuwamy azbest spod strzechy”.
Spotkanie otworzyła wicemarszałek województwa kujawsko-pomorskiego Aneta
Jędrzejewska. W programie znalazły się m.in. zagadnienia dotyczące realizacji Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata , prac legislacyjnych nad przepisami dotyczącymi wyrobów zawierających azbest, funkcjonowania Bazy Azbestowej oraz zasad bezpiecznego prowadzenia prac przy ich usuwaniu.
Podczas konferencji wiele miejsca poświęcono również finansowaniu działań związanych z usuwaniem azbestu w regionie. Przedstawiono dobre praktyki, podsumowano działania informacyjne oraz wymieniano doświadczenia dotyczące realizacji Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata .
Ponad 610 tysięcy ton objętych inwentaryzacją
Według przekazanych danych w województwie kujawsko-pomorskim dotychczas zinwentaryzowano około 610,5 tys. ton wyrobów zawierających azbest. Z tej ilości około 140,6 tys. ton zostało już unieszkodliwionych, natomiast około 469,9 tys. ton pozostaje do unieszkodliwienia.
Oznacza to, że unieszkodliwiono około 23 proc. dotychczas zinwentaryzowanej masy wyrobów. Dane te pokazują skalę rozpoczętego zadania, ale równie to, jak ważne jest dalsze zgłaszanie i aktualizowanie informacji o wyrobach znajdujących się na nieruchomościach. Im pełniejsza ewidencja, tym dokładniej można określić potrzeby, planować kolejne działania i monitorować ich efekty. Znaczenie Bazy Azbestowej jako narzędzia służącego monitorowaniu procesu oczyszczania kraju było jednym z tematów toruńskiej konferencji.
Świadomość mieszkańców ma znaczenie
Właśnie dlatego tak ważnym elementem całego procesu są działania edukacyjne i informacyjne. Ich celem jest nie tylko przypominanie o zagrożeniach związanych z azbestem, ale przede wszystkim przekazywanie mieszkańcom praktycznej wiedzy: jak postępować z wyrobami zawierającymi azbest, gdzie zgłosić ich obecność, gdzie szukać informacji o możliwości dofinansowania i dlaczego demontażu nie należy wykonywać samodzielnie. Większa świadomość mieszkańców może sprzyjać aktualizowaniu ewidencji, wcześniejszemu planowaniu prac oraz korzystaniu z dostępnych form wsparcia. To z kolei ułatwia samorządom planowanie kolejnych działań związanych z usuwaniem azbestu.
Sytuacja w regionie jest zróżnicowana
Dotychczasowe dane pokazują różnice pomiędzy poszczególnymi częściami województwa.
Duże ilości zinwentaryzowanych wyrobów pozostających do unieszkodliwienia wykazano
m.in. w powiatach inowrocławskim - około 38,1 tys. ton, włocławskim - około 36,8 tys. ton, świeckim - około 31,4 tys. ton i lipnowskim - około 28,8 tys. ton.
Samych liczb nie należy jednak traktować jak rankingu. Pokazują one przede wszystkim skalę dotychczas zinwentaryzowanego problemu w różnych częściach regionu. Proces usuwania azbestu trwa, a każda kolejna tona prawidłowo zdemontowanych i unieszkodliwionych wyrobów zmniejsza ilość materiału, który z czasem ulegnie uszkodzeniu i stanie się źródłem narażenia.
Ważna jest dobra organizacja
Usunięcie starego pokrycia dachowego oznacza nie tylko jego bezpieczny demontaż i przekazanie odpadu do unieszkodliwienia. Właściciel budynku musi często zaplanować również wykonanie nowego pokrycia. Dlatego znaczenie mają zarówno odpowiednie przygotowanie, jak i możliwość uzyskania wsparcia.
Podczas toruńskiej konferencji osobny punkt poświęcono realizacji Programu w kontekście dofinansowania usuwania i utylizacji azbestu w województwie kujawsko-pomorskim.
Pierwszym miejscem, do którego powinien zwrócić się właściciel nieruchomości, jest urząd gminy lub miasta. Tam można uzyskać informacje o lokalnych zasadach postępowania oraz aktualnych możliwościach wsparcia.
Wspólny cel - bezpieczne usuwanie azbestu
Program Oczyszczania Kraju z Azbestu zakłada usunięcie i unieszkodliwienie wyrobów zawierających azbest do końca 2032 roku. Osiągnięcie tego celu wymaga nie tylko środków finansowych i dobrej organizacji, ale także wiedzy i zaangażowania mieszkańców. Dlatego działania edukacyjno-informacyjne są ważną częścią całego procesu. Każde zgłoszenie obecności azbestu, każda aktualizacja danych i każdy bezpiecznie usunięty wyrób pozwalają lepiej rozpoznawać skalę potrzeb i planować kolejne działania.
Pamiętaj! Jeśli na Twojej nieruchomości znajduje się azbest, zgłoś to w gminie i zapytaj o możliwość dofinansowania jego usunięcia. Jeśli nabór już się zakończył, zostaw kontakt.
Przyszłość bez azbestu zaczyna się już dziś!
Jeśli na Twojej nieruchomości znajduje się azbest,
zgłoś to w gminie i zapytaj o możliwość dofinansowania jego usunięcia.
Jeśli nabór już się zakończył, zostaw kontakt.
Nie usuwaj azbestu samodzielnie!
Dodatkowe informacje:
